Visie Rots en Water op autisme

 

‘Een persoon met autisme mag zijn zoals hij is. Hij heeft recht op een volledige plaats in het gezin, de familie en daarbuiten. De omgeving dient rekening te houden met deze persoon.  Het gaat erom iemand met ASS ontwikkelingskansen aan te bieden, zodat hij zijn eigen mogelijkheden optimaal benut en leert om te gaan met zijn beperkingen’

 

De leerbaarheid van een persoon met autisme moet van twee kanten bekeken worden:

  1. Outsidersperspectief (vanuit ouders, begeleiders, verdere omgeving). Doel: mensen met autisme sociaal vaardiger maken.
  2. Insidersperspectief (vanuit persoon met autisme). Doel: werken aan angsten, verwarring en frustratie, last hebben van zintuiglijke prikkels & overprikkeling. Dit is voor hen het grootste probleem.

Doelstelling van de training

Rots en Water is een training die zich richt op gestelde doelen van de deelnemer. Het is belangrijk dat iemand zich veilig en gezien voelt zodat hij graag komt. Zonder het gevoel van veiligheid kan iemand niet leren. Leren doe je pas op het moment dat je je competent en de moeite waard voelt. Het is dus essentieel dat de deelnemer het gevoel krijgt het goed te doen door middel van complimenten, maar ook door in kleine gespreksrondjes vertellen wat goed gaat of waar je trots op bent of door positief te evalueren. Het positieve gevoel wordt ook versterkt door te werken aan een door de leerling gesteld doel. Dit geeft de training een doel, iets om naar toe te werken, maar ook een succeservaring na de training. Wel belangrijk is het om dan een haalbaar doel te stellen!

In een Rots en Water training is het de bedoeling de vraag van de individuele persoon te vertalen in een passend aanbod. Dit gebeurt onder andere door individuele werkdoelen. Iedere persoon is anders en heeft een andere aanpak nodig. Hier moet aandacht voor zijn.

Methodiek

Aan de Rots en Water training ligt de psycho-fysieke methodiek ten grondslag. Momenten van fysieke actie en ervaring worden afgewisseld met momenten van zelfreflectie, kringgesprekken en schriftelijke reflecties.

  1. Fysieke oefeningen worden ingezet als middel om jong en oud te leren samen spelen, samenwerken en samenleven. Je maakt door middel van spel contact met elkaar en zo ontstaat verbondenheid. Spelenderwijs leer je regels die je moet respecteren en spelenderwijs leer je jezelf beter kennen en ook de ander. Fysieke oefening en spel staan daarom ook centraal in het Rots en Water programma.
  2. Fysieke oefening en spel worden afgewisseld met momenten van zelfreflectie (=innerlijke taal) en korte kringgesprekken (=uiterlijke taal). Ook worden soms schriftelijke verwerkingsopdrachten gegeven.
    Er wordt zo dus verbinding gemaakt tussen:   doen                -           denken            -           verwoorden
  3. De psycho-fysieke driehoek bestaat uit drie elementen:  lichaamsbewustzijn,  emotioneel bewustzijn, zelfbewustzijn. Deze driehoek is een bewustwordingsproces, een groeiend inzicht in wie je bent en hoe je je verhoudt tot, en kunt verbinden met de mensen en de wereld om je heen.

Emoties drukken zich altijd in het lichaam uit. Je leeft in je lichaam en drukt je via je lichaam uit. Als je je meer bewust wordt van je lichaam zul je je ook automatisch meer bewust worden van je emoties en gevoelens zoals die zich in je lichaam uitdrukken. Zo leidt meer lichaamsbewustzijn automatisch ook tot meer emotioneel bewustzijn. Gevolg daarvan is dat je zelfbewustzijn toe neemt: je ervaart jezelf immers via je eigen emoties en gevoelens zoals die zich in je lichaam uitdrukken. Meer zelfbewustzijn gaat samen met de ontwikkeling van meer zelfvertrouwen en zelfrespect, maar ook met meer zelfbeheersing.  Zelfkennis is nodig om een ander te begrijpen, leren kennen en met die ander samen te leven. Als je jezelf dus niet goed kent, leer je de ander ook niet werkelijk kennen, respecteren , en weet je ook niet goed hoe met de ander samen te spelen, werken en leven. Dit is de basis voor empatisch vermogen. Empathie betekent dat je met de ander kan meevoelen. De ontwikkeling van het empatisch vermogen hangt dus samen met en is het gevolg van de ontwikkeling van de driehoek lichaam-emotioneel- en zelfbewustzijn en ook de voorwaarde voor de ontwikkeling van goede sociale vaardigheden.

 ideale ontwikkelingsplaatje

Bovenstaande is het ideale ontwikkelingsplaatje. Bij personen met ASS is juist de ontwikkeling van deze psycho-fysieke driehoek en de daarop volgende en daarmee samenhangende ontwikkeling van het empatisch vermogen en de ontwikkeling van sociale vaardigheden zeer moeizaam of verstoord verlopen. Daarom moet de trainer  extra veel tijd en aandacht besteden aan de ontwikkeling van deze driehoek. Deze vormt immers de basis van de training.

In basis is de Rots en Water training ontwikkeld voor jongens en gebaseerd op de ontwikkelingsweg zoals jongens deze doorlopen: de fysiek-emotionele ontwikkelingsweg. Jongens worden zich van zichzelf bewust door middels van fysieke ontwikkeling. Dit heeft te maken met testosteron. De gemiddelde jongen heeft dit hormoon 9 keer zo veel dan meisjes. Testosteron is een energiestimulator. Hoe meer testosteron, hoe meer behoefte om te bewegen, maar ook des te belangrijker om met deze energie contact te maken, leren te beheersen en beheren en tot slot ook nog positief leren in te zetten. Testosteron zorgt ook voor de behoefte grenzen te verleggen, op zoek zijn naar een uitdaging, competitieve instelling. Door het verleggen van grenzen, uitdaging aangaan en competitie aan te gaan ontwikkelen jongens zichzelf en leren ze zichzelf kennen (fysiek emotionele ontwikkelingsweg).

Meisjes zijn veel verbaler ingesteld en ontwikkelen zich vaak meer via de verbaal-emotionele ontwikkelingsweg. Doordat testosteron de linker hersenhelft remt (taalcentrum) hebben jongens moeite met hun talige ontwikkeling, maar meisjes juist niet. Jongens hebben meer moeite met luisteren, met taal opslaan, verwerken, begrijpen en vervolgens daarop ook adequaat reageren dan meisjes. Dat maakt het voor jongens ook extra moeilijk om emoties in taal uit te drukken. Omdat meisjes verbaal sneller en beter ontwikkelen zijn zij minder afhankelijk van de fysiek-emotionele ontwikkelingsweg. Meisjes kunnen tot veel zelfkennis komen door middel van praten en andere vormen van taal. Voor jongens is dit erg moeilijk. Dit betekent echter niet dat meisjes niet ook veel baat kunnen hebben bij de psycho-fysieke aanpak van Rots en Water. Inmiddels is door onderzoek aangetoond dat de training effectief is voor zowel jongens als meisjes.

Essentieel voor een effectieve Rots en Water training

  • Vertrouwen: Een goede en duidelijke begeleidingsrelatie is fundamenteel. Personen met ASS kunnen de intentie van een ander niet zo gemakkelijk aanvoelen en lezen, dus de trainer moet vertrouwen geven en voorspelbaar zijn.
  • Zelfvertrouwen: Zelfvertrouwen is essentieel om je in het leven te handhaven. Voor kinderen met ASS is het extra belangrijk. Sociale coherentie is voor hen erg moeilijk wat maakt dat elke situatie weer volkomen nieuw (=beangstigend) is. Zelfvertrouwen zorgt ervoor dat je hier beter mee om kan gaan, zelfvertrouwen kan alleen opgebouwd worden als de trainer zijn vertrouwen geeft aan de deelnemer. Het vertrouwen van de trainer wordt het vertrouwen van de deelnemer. De deelnemer moet voelen dat de docent zijn/haar kwaliteiten en eigenheid respecteert en waardeert. Dat moet zich uitdrukken in alle lichaamstaal van de trainer, dit vertrouwen is het begin en basis van een echte relatie.
  • Transfer: Aangezien personen met ASS niet zelf automatisch de link leggen tussen een aantal situaties is het belangrijk in de training zo reëel mogelijke situaties na te bootsen. Hoe beter en reëler de situatie, hoe succesvoller de training.
  • Samenwerking met omgeving zoals ouders en evt. onderwijs: Dat wat in een veilige en gestructueerde situatie bij de trainer wordt aangeleerd moet thuis en bij voorkeur in de klas worden bekrachtigd en geoefend om zo goed mogelijk te laten beklijven. Hoe meer samenwerking, hoe effectiever de training.
  • Herkenbaar taalgebruik en gebruik van pictogrammen: Het is essentieel dat een kind begrijpt waar je het over hebt. Pas je dus aan aan je deelnemers en hun niveau. Als je consequent bepaalde picto’s of uitdrukkingen gebruikt maakt dat de kans dat het blijft hangen groter.
  • Afweging oogcontact: Het maken van oogcontact kost personen met ASS vaak erg veel moeite. Geen tot weinig oogcontact geeft hen ruimte. Aan de andere kant geeft oogcontact veel informatie en gevoel voor de sociale situatie en het contact. In de training moet dus aandacht hiervoor zijn. Stimulering van oogcontact is goed, het kan kinderen echter ook belemmeren verder te groeien binnen Rots en Water. Het is dan dus mogelijk dat het beter is op een later moment (wanneer ze zich veiliger voelen en meer in contact staan met zichzelf) hier pas op terug te komen.
  • Centreren en aarden door de trainer: Op het moment dat de trainer zelf in contact staat met zichzelf, zelf het centrum van rust, gevoel en kracht is kan hij/zij contact zoeken en maken met de deelnemer en aanvoelen wat zijn of haar grenzen zijn en deze vervolgens ook respecteren.

Voordelen van Rots en Water voor personen met ASS

 Personen met ASS blijken op de volgende punten te profiteren van de training:

  • Steviger staan
  • Lichaamstaal meer gebruiken
  • Meer contact kunnen maken met zichzelf en anderen
  • Beter voor zichzelf opkomen
  • Zichzelf beter beheersen
  • Eigen gedrag beter sturen mbv de begrippen Rots en Water

De praktijk

De praktijk van Rots en Water laat zich moeilijk omschrijven. Rots en Water is een erg fysieke training. Door middel van verschillende fysieke spellen en oefeningen wordt getracht lichaamsbewustzijn (verder) te ontwikkelen. Aangezien lichaamsbewustzijn voor personen met ASS al erg moeilijk is zal dit al vele bijeenkomsten duren. Vanuit lichaamsbewustzijn wordt verder geoefend en komen de deelnemers spelenderwijs steeds dichter bij hun emotionele bewustzijn. Deze stap duurt zo mogelijk nog langer dan de eerste stap tot lichaamsbewustzijn. Fysiek spel wordt afgewisseld met reflectiemomenten. Tot slot richten de spellen/oefeningen zich op zelfbewustzijn, het kennen van je eigen kwaliteiten, kracht en grenzen en deze ook geloofwaardig aangeven.

Stichting M.I.O.P. biedt verschillende soorten Rots en Water trainingen aan. Een beginnerscursus voor kinderen en jongeren en een cursus voor gevorderden.

De invulling van deze cursus wordt aangepast aan de diagnose/ problematiek, leeftijd en het ontwikkelingsniveau van de deelnemers. Voorop staat dat het tempo aangepast wordt aan de deelnemers, zodat de effectiviteit van Rots en Water ook optimaal is.

Het is van belang er rekening mee te houden dat voor een optimaal resultaat het volgen van beide cursussen worden geadviseerd. Dit om ook echt alle aspecten van de Rots en Water training te kunnen behandelen en de sociale competenties en weerbaarheid van de deelnemers optimaal te ontwikkelen.

Ook biedt Stichting M.I.O.P. cursussen op scholen aan. In overleg met de school zal gekeken worden waar vraag naar is. Vervolgens wordt samen beslist wat mogelijkheden zijn en zullen de trainers een programma opstellen dat is aangepast aan de wensen en doelen van de school. Het Rots en Water programma voor school zal per cursus bestaan uit 10 bijeenkomsten, verdeeld over vijf weken. Na deze vijf weken volgt nog een evaluatie. Indien wenselijk kan vervolgens een nieuwe (vervolg)cursus aangeboden worden. 

Kosten Rots en Water training

Gehele training van 12 bijeenkomsten kostprijs € 20,- per persoon per keer. Er zullen tenminste twaalf deelnemers in een groep mee doen om samen met twee trainers/ deskundigen een zo optimaal mogelijk resultaat te bereiken.

Aanmelding

Voor een intakegesprek met de orthopedagoog/ Rots en Water trainer kunt u het standaard aanmeldingsformulier invullen en opsturen.

Referentie: Boas, M., Smits, A.,& Ykema, F. Rots & Water en kinderen met autismespectrumstoornissen, Sint Maarten: Gadaku instituut, 2008.